Баянчандманий сургууль

Далайн амьдрал нь туйлын өвөрмөц ер бусын байдаг. Далайн амьтад усны янз бүрийн түвшинүүдэд амьдардаг. Тухайлбал: Зарим загасны амьдралын хэлбэр нэг түвшингөөс нөгөө түвшинд шилжиж байдаг. Далай усны гадаргын хөвч амьтдыг планктон ёроолын амьтдыг бентос усны дунд үед сэлж амьдардаг амьтдын пектон гэх бөгөөд тэдгээр нь идэш тэжээлийн хэлхээг үүсгэдэг. Тэжээлийн хэлхээний гол үндэс нь бүтээгчид болох ногоон ургамлууд юм. Ногоон ургамлууд нь фотосинтезийн процессоор шим бодисыг бүрдүүлдэг . Далай ус нь усны нягтаас хамааран нэг газраас нөгөөд шилжих хөдөлдөг Усны нягт өөр байх үндсэн шалтгаан нь усны температурын ялгаа болон давсжилт юм. Далай ба цэнгэг усны физик химийн шинж чанарууд нь ялгаатай биес усанд хөвөхөд усны шинж чанар нөлөөлдөг. Гэвч ямар ч усанд бие хөвөхөд шингэнээс түлхэх хүч үйлчилдэг. Далайн усны эрдэсжилтэнд байгалийн олон үйл явц нөлөөлж байдаг. Үүний нэг нь далайн усны доод түвшинд эрдэсжилт нэмэгдэх явц юм. Энэ нь хөлдөлтөөс болж явагддаг процесс юм. Далайн усны дээд түвшинд мөстөлт явагддаг бөгөөд мөс ихэвчлэн цэвэр уснаас тогтдог. Далайн ус ууршиж агаарт конденсацлагдаж эх газарт хур тунадас болон орохыг байгаль дахь усны эргэлт гэнэ. Энэ нь эх газраас урсан далайд цутгаж усыг бүрдүүлдэг. Гол мөрөн газрын гадаргаар урсах явцад чулуулаг эрдэс бодис болон төрөл бүрийн давсуудыг өөртөө уусгадаг. Далайн усны зөвхөн цэвэр ус нь уурших эрдэс давсууд нь үлддэг. Энэ эрдэс давсаар баялаг далайн усанд гол мөрний ус нэмж цутгана. Иймэрхүү байдлаар урт удаан жилийн явцад далайн усны давсжилт байнга нэмэгдэж байдаг. үргэлжилсэн их ус юм. Эх газар ба аралуудад зааглагдсан 4 том далайд хуваагддаг. Хатгийн том нь Номхон далай нь бусад 3 далайн 9 – тэй тэнцэх бөгөөд дэлхийн далайн усны хагас нь болно. Далайн ус нийтдээ 1338сая км . Энэ их усны бараг тал % нь дэлхийн орчин тогтносон 4 тэрбум жилд, үлдсэн хэсэг нь сүүлийн 60 гаруй сая жилд хуримтлагдсан байна. Далайн ёроолын хотгор гүдгэр нь хуурай газрын гадаргатай төстэй, өндөр уул нурууд, өргөн тал, хонхор хотгор бүхий байна.